Geny Curie

Większość ludzi wie o tym, jak niezwykłą postacią była Maria Skłodowska-Curie, wybitna uczona, jedyna kobieta dwukrotnie nagrodzona Noblem, jedyna wśród wszystkich naukowców uhonorowana w ten sposób w dwóch różnych dziedzinach. Wraz z mężem Pierre’em Curie odkryła rad i polon, metody rozdzielania izotopów promieniotwórczych. To z ich inicjatywy rozpoczęły się pierwsze próby leczenia nowotworu za pomocą radioterapii, metody którą Pierre testował na sobie. Znana jest też historia romansu Marii z żonatym Paulem Langevinem, już po tragicznej śmierci Pierra’a (przejechanego przez konny wóz ciężarowy), skandalu który o mały włos nie pozbawił jej drugiego wyróżnienia. O życiu słynnej badaczki przeczytać można w wielu publikacjach, jak i w biografii napisanej przez jej młodszą córkę Ève.
Jednak sukcesy klanu Curie nie skończyły się na jednym pokoleniu. Począwszy od Marii, aż pięć osób z jej rodziny zostało uhonorowanych Nagrodą Nobla, przy czym warto pamiętać, że kolejne nie próżnują.tree3

irene

Irène Joliot-Curie i Frédéric Joliot, 1934

Urodzona we Francji Irène Joliot-Curie, starsza córka Marii i Pierre’a, poszła bezpośrednio w ślady matki. Kształcona pod czujnym okiem wybitnych naukowców i przyjaciół rodziny, takich jak choćby dobrze znany Marii Paul Langevin, rozwijała swoje umiejętności fizyczno-chemiczne. W 1924 roku krótko przed obroną doktoratu, poznała młodszego od siebie inżyniera, któremu początkowo pomagała w nauce laboratoryjnych technik. Wkrótce losy obojga naukowców połączyły się jeszcze bardziej, zarówno na gruncie zawodowym, jak i osobistym. Irène wyszła za mąż za Frédérica Joliota. Kontynuacja wspólnej pracy przy syntezie nowych nuklidów doprowadziła ich do odkrycia sztucznej promieniotwórczości, za co w 1935 roku otrzymali Nagrodę Nobla z chemii. W latach 30. Irène pomagała przy zakładaniu Krajowego Centrum Badań Naukowych, pozostawała też wierna tradycjom swojej matki, dzięki którym z wyjątkową skrupulatnością dbała o publikacje naukowe, mając na uwadze dobro i współpracę uczonych z całego globu. Zaprzestała tych praktyk w 1939 roku, kiedy to zdała sobie sprawę z niebezpieczeństwa wykorzystania jej odkryć do celów militarnych i wojennych. Do 1949 roku cała dokumentacja dotycząca rozszczepienia atomu sporządzona przez Irène i Frédérica, pozostawała ukryta w podziemiach Francuskiej Akademii Nauk. Po wojnie Joliot-Curie zaangażowała się w promowanie edukacji kobiet. Sama pomimo trzech prób nigdy nie została przyjęta do Francuskiej Akademii Nauk, podobnie jak jej matka. Udało się to jedynie Frédéricowi, choć wymiar ich pracy był co najmniej porównywalny. Irène zmarła na białaczkę w wieku 59 lat. 10 lat wcześniej została narażona na silne działanie radioaktywnego polonu po eksplozji w jej laboratorium. Do ostatnich dni kontynuowała pracę naukową. Osierociła dwójkę dzieci.

Marie-Curie-Eve-Irene-89860213a

Maria Skłodowska-Curie z córkami, Ève i Irène, 1921

Ève, młodsza z sióstr Curie, „dziewczyna o radowych oczach”, jako jedyna z rodziny zmieniła specjalizację. Mimo uzyskania tytułu licencjatki nauk przyrodniczych i filozofii, nie kontynuowała kariery akademickiej. Interesowała ją sztuka, literatura, muzyka i życie towarzyskie. W 1925 roku zagrała na pianinie swój pierwszy koncert w Paryżu, przez wiele lat publikowała pod pseudonimem recenzje z paryskich wydarzeń kulturalnych, artykuły o teatrze i kinie. Po śmierci matki napisała obszerną biografię Marii Curie, bestseller nagradzany w kategorii literatury faktu, zekranizowany w 1943 roku. Wybuch drugiej wojny światowej i późniejsza kapitulacja Francji zmusiły ją do ucieczki na Wyspy Brytyjskie. Cały czas aktywnie walczyła przeciwko nazizmowi, przez co za rządów Vichy odebrano jej obywatelstwo francuskie i pozostawiony w kraju majątek. Z Anglii wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie po wizycie u ówczesnej pierwszej damy Eleonor Roosevelt, wygłosiła wydaną później serię odczytów „Francuskie kobiety i wojna”. Od początku lat 40. jako korespondentka wojenna publikowała na łamach amerykańskich gazet reportaże z podróży do Afryki, Azji i Związku Radzieckiego. Ostatecznie relacje te zebrała w tom „Podróż wśród wojowników”, który pomimo licznych nawiązań do Polski nigdy nie został wydany w kraju jej matki. 

Ève Curie-Labouisse, 1961

Ève Curie-Labouisse, 1961

W 1954 roku wyszła za mąż za amerykańskiego dyplomatę Henry’ego Labouisse’a, była wtedy doradczynią sekretarza generalnego NATO. Oboje z mężem zrezygnowali z pracy w administracji rządowej na rzecz pomocy potrzebującym, z ramienia organizacji UNICEF odwiedzili ponad sto krajów. W 1965 roku Henry jako dyrektor UNICEF-u odebrał w towarzystwie żony Pokojową Nagrodę Nobla. Ève żartowała, że przyniosła wstyd rodzinie, jako jedyna nie otrzymując takiego wyróżnienia. Dwa lata przed śmiercią odznaczono ją Narodowym Orderem Legii Honorowej za działalność na rzecz pokoju i rozwoju. Zmarła mając 102 lata.

Ève i Henry nie mieli dzieci. Maria Curie przed swoją śmiercią doczekała się wnuków ze strony starszej córki Irène. Urodzona w 1927 roku w Paryżu Hélène Langevin-Joliot jest obecnie profesorką fizyki jądrowej i emerytowaną dyrektorką francuskiego Krajowego Centrum Badań Naukowych. Czynnie działa na rzecz promowania naukowej działalności kobiet, przewodniczy przyznawaniu nagród imienia Marii Curie dla najwybitniejszych europejskich uczonych. Sprawuje także funkcję prezeski Unii Racjonalistycznej, stowarzyszenia założonego w 1930 roku przez Paula Langevina, dziadka jej nieżyjącego już męża, fizyka Michela. Ze względu na historię swojej rodziny regularnie podróżuje po świecie dając wykłady na temat początków  radioaktywności. Jej dzieci, Francoise i Yves kontynuują tradycje rodzinne i pracę akademicką. Jedna z planetoid odkryta w 1990 roku została nazwana 5290 Langevin, na cześć młodszego syna Hélène.

helenipierre

Hélène Langevin-Joliot, Pierre Joliot

Syn Irène, biolog Pierre Joliot, podobnie jak siostra jest emerytowanym członkiem Krajowego Centrum Badań Naukowych, profesorem katedry bioenergetyki komórki w Kolegium Francuskim. W latach 80. był doradcą naukowym francuskiego premiera, otrzymał Narodowy Order Zasługi i Narodowy Order Legii Honorowej. Poślubił biolożkę Anne Joliot, ma dwóch dorosłych już synów. Starszy Marc Joliot jest doktorem neurobiologii, młodszy Alain pracuje jako biochemik. Córka Marca, praprawnuczka Marii Skłodowskiej, tak jak jej ojciec jest neurobiolożką.

W 2011 roku, ustanowionym Rokiem Marii Skłodowskiej-Curie, Polskę odwiedził Yves Langevin, prawnuk noblistki. W trakcie zwiedzania warszawskiego Muzeum jej imienia opowiadał o życiu w rodzinie, w której na próżno szukać choćby jednej osoby bez wybitnych osiągnięć. „Trzeba zmierzyć się z byciem postrzeganym jako potomek wielkich naukowców. Trzeba zawalczyć o to, żeby ludzie docenili w tobie indywidualność. Kiedy byłem w szkole średniej, nauczyciel na początku roku mówił zawsze: mamy w klasie prawnuka Marii Skłodowskiej Curie”. maria i anioly

Yves z ciekawością oglądał archiwalne zdjęcia i  rekonstrukcje gabinetowych urządzeń, dzięki którym doszło do odkrycia nowych pierwiastków.
Dziwne połączenie, Maria Skłodowska-Curie i anioły, ona nie była religijna, ten pomysł by jej się nie spodobał”, skomentował jedną z wystaw.

Reklamy

2 uwagi do wpisu “Geny Curie

  1. Bardzo fajny wpis. Jedyne zastrzeżenie jakie mam, to to, że skoro liczysz pokojową nagrodę Labouisse’a na równo z nagrodami Marii lub Joliotów, to powinnaś też dodać na wstępie (w ramach konsekwencji), że Maria była jedną z dwóch osób, które otrzymały Nagrody Nobla w dwóch różnych dziedzinach: bowiem Pauling otrzymał jedną z chemii i jedną pokojową.

    A tak poza tym, z takim dziedzictwem chyba musi być strasznie ciężko być naukowcem: dziadkowie nobliści, pradziadkowie nobliści, zero stresu… 🙂

  2. Dziękuję, słuszna uwaga 🙂 W ramach usprawiedliwienia dodam tylko, że faktycznie myśląc o dwóch różnych dziedzinach z automatu nie brałam pod uwagę Nobli „pokojowych”, ale istotnie, zachowanie konsekwencji z dalszą częścią tekstu byłoby wskazane;) szczególnie że nie umniejsza to niezwykłości Marii.

    pozdrawiam:)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s